"मनुष्याच्या वासनांना मर्यादा नसते, परंतु आयुष्याला असते."
ययाति हे विष्णु सखाराम खांडेकरांचे ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते उत्कृष्ट मराठी कादंबरी आहे. महाभारतातील राजा ययाति याच्या कथेवर आधारित हे पुस्तक वासना, वृद्धत्व आणि जीवनाच्या अर्थाचा खोल शोध घेते. खांडेकर हे आधुनिक मराठी साहित्यातील प्रमुख लेखक होते, ज्यांनी सामाजिक आणि तात्विक विषयांवर अनेक महत्त्वाच्या कादंबर्या लिहिल्या. या कादंबरीत ययातीने आपल्या पुत्राच्या तारुण्याची देवाणघेवाण करून कामवासना पूर्ण करण्याचा प्रयत्न केला हे महत्त्वाचे मुद्दा आहे. खांडेकरांनी पौराणिक कथेला मानवी मनोविकारांचा आधुनिक अभ्यास बनवला आहे. हे पुस्तक वाचकांना आपल्या जीवनातील प्राधान्यक्रम आणि इच्छांवर विचार करायला भाग पाडते.
हे पुस्तक वाचताना मला अनेकदा थांबून विचार करावा लागला. खांडेकरांची लेखणी इतकी सोपी असून देखील खोल विचार मांडते. ययातीची कथा आपण ऐकली असेल, पण या कादंबरीत प्रत्येक पात्राला नवा आयाम मिळतो. देवयानी आणि शर्मिष्ठा या स्त्रियांच्या मनोगतांचे वर्णन अतिशय प्रभावी आहे. याला फक्त मायथॉलॉजी म्हणू नये, कारण आजच्या काळातही हेच प्रश्न आपल्याला भेडसावतात. वासनांचा पाठलाग करता करता आयुष्य कसे वेचले जाते हे ययातीच्या जीवनातून दिसते. काही ठिकाणी भाषा थोडी जड वाटली, पण ती त्या काळातील लेखनशैली होती. प्रत्येक मराठी माणसाने हे पुस्तक एकदा तरी वाचले पाहिजे कारण ते फक्त कथा नाही तर आपल्या जीवनाचा आरसा आहे.
